A- A A+ | Tăng tương phản Giảm tương phản

Bài thơ "Lửa" - Lời bình của Tạ Thị Thanh Hải

TẠ THỊ THANH HẢI

Lửa

NGUYỄN THẾ HÙNG

 

Chiều nay khói bếp có lên

Chiều nay cơm reo cùng trẻ

Hây hây trái chín cùng mùa

 

Nếu đang lạnh xin về hỏi lửa

Đêm nay chăn chiếu có nồng

Đêm nay và đêm sau nữa

Gối chăn còn bếp lửa hồng

 

Nếu cô đơn xin về hỏi lửa

Bạn xưa sao ít quây quần

Chia nhau củ khoai nướng vội

Tro than gấp gáp hành quân

 

Nếu bất hiếu xin về hỏi lửa

Ai người ủ ấm ấu thơ

Ai ngồi long lanh ánh mắt

Reo vui ánh lửa bập bùng

 

Nếu thất bại xin về hỏi lửa

Quê hương nơi ấy đang chờ

Quay đầu là về cố quốc

Quay về lửa ấm hồn ta.

 

Lời bình của Tạ Thị Thanh Hải

Bạn đọc yêu văn từ lâu đã rất quen thuộc với tác giả Nguyễn Thế Hùng vì anh là một nhà văn thành danh với nhiều giải thưởng văn học. Riêng tôi đặc biệt ấn tượng với truyện ngắn “Lộc trời”, một tác phẩm đạt giải thưởng của Tạp chí Văn nghệ Quân đội năm 2005-2006. Bởi theo nhà văn Ma Văn Kháng, thì với truyện ngắn ấy, nhà văn Nguyễn Thế Hùng đã làm nên “thương hiệu” của mình. Anh từng quan niệm rằng văn chương như rượu quý và nhà văn là người biết tổng hoà những tinh tuý của đất trời. Anh đã lan toả dòng cảm xúc diệu kì của văn chương tới đông đảo bạn đọc qua những trang văn đậm đà ý vị chứa đựng những chiêm nghiệm nhân sinh sâu sắc. Và tôi thực sự có thêm những trải nghiệm cảm xúc bất ngờ khi được gặp người nghệ sĩ có tâm, có tài ấy qua một sáng tác mới đăng trên trang Facebook cá nhân của anh. Bài thơ được ra đời trong dịp anh tham dự Trại sáng tác văn học về đề tài “Hình tượng người chiến sĩ cảnh sát Nhân dân.”

Lửa vốn là một phát minh vĩ đại nhất của con người thời tiền sử, là ngọn nguồn bất diệt của sự sống. Có lẽ vì ý nghĩa ấy mà hình tượng lửa đã trở thành một tứ thơ xuất hiện trong nhiều sáng tác xưa nay. Song, đến với bài thơ “Lửa” của Nguyễn Thế Hùng, ta sẽ cảm nhận được cái tài “ủ mấu, lên men” để cho cảm xúc thăng hoa của người nghệ sĩ tài hoa này.

 “Hỏi lửa” có lẽ là nét độc đáo nhất của bài thơ. Tác giả đã xây dựng hình tượng lửa như một nhân vật trữ tình để con người có thể đàm thoại, tự vấn. Tác giả đã để hình tượng lửa sáng bừng lên sưởi ấm những cung bậc cảm xúc của con người. Mỗi khổ thơ, tác giả đều đặt ra những giả thiết khác nhau: “Nếu…” Ba khổ thơ đầu là những cảnh huống tâm trạng không khó bắt gặp giữa cuộc sống đời thường. Khi buồn, khi lạnh hay cô đơn, lửa đều có sức lan toả, sưởi ấm, vỗ về chúng ta. Lửa nhen lên niềm vui trong mắt trẻ thơ, niềm vui giản dị trong vắt như tiếng cơm reo, như khoảnh khắc gia đình đoàn tụ sum vầy. Một chữ “reo” thôi mà khiến ta có thể xua tan nỗi u ám buồn phiền. Chỉ một chữ thôi mà ta đủ thấy sự thay đổi diệu kì của cảm xúc thi ca.

Cung bậc cảm xúc của nhân vật trữ tình thay đổi theo từng khổ thơ. Buồn có thể thoáng qua nhưng lạnh và cô đơn thì đã quấn riết con người ta lắm rồi. Cái lạnh của thời tiết hay cái lạnh của tâm hồn đều khiến người ta cảm thấy cô đơn. Nhưng trong đáy sâu tâm khảm, lửa sẽ thắp lên trong ta niềm hi vọng về đêm nay, đêm sau và đêm sau nữa. Hơi ấm nồng đượm của lửa là tình yêu nồng đượm mê say, là nghĩa tình đồng chí đồng đội son sắt thuỷ chung. Một lời “hỏi lửa” hay là niềm hoài niệm vời vợi về quá khứ quây quần, về những niềm vui thuần khiết sáng rỡ bật lên từ những “gấp gáp”, “tro than”? Câu từ hình ảnh thơ giản dị mà sao giàu sức gợi đến thế, nó khiến ta cứ day dứt miên man khát khao thương nhớ.

Nếu như ba khổ thơ đầu, lửa với ta cứ trò chuyện rủ rỉ vỗ về như những người bạn tâm giao, thì hai khổ thơ sau, lửa lại như một bậc tiền bối nghiêm khắc nhắc nhở ta về lẽ sống ở đời. Ai đó nếu vô tình “bất hiếu”, xin hãy một lần đối diện với lửa để hoài vọng về tuổi thơ, để nhớ về người từng ủ ấm chắt chiu cho ta lớn dần lên qua bao mùa đông lạnh giá. Gia đình là cội nguồn sinh dưỡng của mỗi con người, là nơi nhen lửa, giữ lửa và truyền lửa. Lửa là biểu trưng cho những điều ấm áp nhất, diệu kì và thiêng liêng nhất. Lửa là tình mẹ nghĩa cha. Ta đâu chỉ lớn lên từ những bữa cơm gia đình gom góp bằng ngàn vạn giọt mồ hôi tảo tần của cha mẹ; ta còn lớn lên bởi những lời khuyên nhủ răn dạy nhẹ nhàng của mẹ của cha trong mỗi đêm đông rủ rỉ chuyện trò bên bếp lửa bập bùng. Ánh mắt của mẹ bao dung chở che, long lanh hi vọng, ánh mắt của cha ấm áp trìu mến, động viên tin tưởng. Tất cả được lửa soi thấu giữ gìn. Sao ta nỡ quên? Bài học về đạo lý làm người được tác giả nhắc nhở nhẹ nhàng mà sao thấm thía đến thế.

Nếu thất bại xin về hỏi lửa

Quê hương nơi ấy đang chờ

Quay đầu là về cố quốc

Quay về lửa ấm hồn ta.

Khổ thơ cuối cùng khép lại bài thơ là những chiêm nghiệm sâu sắc của một người từng trải có trái tim ăm ắp tình người, tình đời. Nỗi buồn, sự cô đơn có thể chỉ là những cung bậc cảm xúc thoáng qua. Sự bất hiếu cũng có thể chỉ là sai lầm nhất thời của những con người nông nổi. Trải qua bao nỗi ấm lạnh thăng trầm, nếm trải những ngọt bùi cay đắng ở đời, nếu không vượt qua được những điều ấy thì quả thật đã trở thành sự “thất bại” của cả một đời người. Vậy điều gì sẽ cứu rỗi con người thoát khỏi bi ai đó? Lại là lửa. Chỉ có thể là lửa. Bởi lửa chính là hiện thân của tình nghĩa bạn bè, của tình yêu lứa đôi. Lửa chính là ngọn nguồn bất diệt của tình cảm gia đình thiêng liêng, của tình yêu quê hương kiên trinh bền bỉ. Những phận đời lang bạt kì hồ trên bao cung đường khấp khểnh ấy nếu có sa chân lỡ bước thì gia đình và quê hương vẫn dang tay chở che đón đợi, vẫn bao dung ôm ấp vỗ về.

Bài thơ nhỏ, ngôn ngữ thơ giản dị mà hàm súc thấm thía, hình tượng thơ gần gũi thân thuộc mà giàu chất suy tưởng. Bài thơ chứa đựng một triết lý nhân sinh sâu sắc: Những gì gắn bó gần gũi với tuổi thơ đều có sức lan toả nâng đỡ con người trên những hành trình dài rộng của cuộc đời. Xin độc giả hãy đọc thật chậm, thật kĩ bài thơ để tâm hồn mình thêm một lần được thanh lọc, để trái tim mình được hành quân về miền thiện lương trong sáng. Xin được cảm ơn tác giả Nguyễn Thế Hùng, người nghệ sĩ tài hoa đã lan toả những cảm xúc tích cực tới độc giả yêu văn chương.


Tin liên quan